Utworzona 1 stycznia 1994 r. Książnica Cieszyńska jest komunalną biblioteką naukową, sprawującą pieczę nad zabytkowymi kolekcjami książkowymi, powstałymi w Cieszynie w okresie od XVIII do XX w. Obok gromadzenia, ochrony i konserwacji regionalnego dziedzictwa piśmienniczego, do jej głównych zadań należy tworzenie nowoczesnego warsztatu do badań regionalnych i bibliologicznych, a także inspirowanie, organizowanie i prowadzenie prac naukowych w zakresie kultury piśmienniczej Śląska Cieszyńskiego. Jej celem jest również popularyzacja wiedzy o historii i kulturze Regionu.
Do statutowych zadań biblioteki należy:

1. Ochrona i konserwacja posiadanych i nabywanych zbiorów hitstorycznych.
2. Pełne opracowanie posiadanych kolekcji historycznych oraz publikowanie wyników badań.
3. Bieżące gromadzenie i opracowywanie zbiorów, w tym także poprzez mikroformy, z zakresu problematyki śląskoznawczej.
4. Udostępnianie zbiorów prezencyjne i międzybiblioteczne.
5. prowadzenie działalności informacyjno-dokumentacyjnej, w tym tworzenie bazy informacyjnej wiedzy o regionie, między innymi poprzez stworzenie centralnego katalogu historycznych księgozbiorów Śląska Cieszyńskiego i opracowywanie bibliografii regionalnych.
6. Inspirowanie i organizowanie badań naukowych w dziedzinie kultury piśmienniczej Śląska Cieszyńskiego.
7. Upowszechnianie wiedzy o kulturze Śląska Cieszyńskiego poprzez organizację wystaw, sesji naukowych i inne formy popularyzacji.
8. Współpraca z krajowymi i zagranicznymi instytucjami i organizacjami w zakresie niezbędnym do realizacji jej zadań.
9. Współpraca ze społecznym ruchem kulturalnym.
10. Stałe doskonalenie form i metod pracy, w tym wykorzystanie nowoczesnych technik informacyjnych.