Wielu z nas pewnie zauważyło, że nasze papierowe pamiątki rodzinne sprzed kilkudziesięciu lat żółkną, kruszeją, a często rozpadają się na małe fragmenty. Przyczyną takich zmian jest zakwaszenie papieru. Badania przeprowadzone przez Bibliotekę Narodową i Bibliotekę Jagiellońską szacują, że 90 % zasobów bibliotecznych XIX i XX wieku wymaga odkwaszenia. Choć produkcję papieru wynaleziono na początku II wieku naszej ery w Chinach i przez kolejne wieki udoskonalano, to wraz z rozwojem przemysłu, od połowy XIX wieku, obserwujemy stałe pogarszanie się materiałów stosowanych do sporządzania dokumentów archiwalnych i do druku.

Marek Szarffenberg był największym po Hallerze krakowskim księgarzem. W 1514 r. nabył najstarszą w Krakowie księgarnię. Początkowo zajmował się wyłącznie handlem księgarskim i finansował nakłady drukowane przez Unglera i Wietora, a zwłaszcza swego krewnego, Macieja. Z roku na rok powiększał swój stan posiadania, wzbogacając się jeszcze o drukarnię, zakład introligatorski i dwie papiernie.

W księgozbiorze Czytelni Ludowej znajduje się, wydany w 1605 r. w krakowskiej drukarni Szymona Kempiniego, stary druk zatytułowany „Polityki Arystotelesowej to jest rządu Rzeczypospolitej z dokładem ksiąg ośmioro”. Jest to polskie tłumaczenie „Polityki” Arystotelesa dokonane przez pochodzącego z Pilzna w Małopolsce, polskiego lekarza, filozofa i profesora Akademii Krakowskiej Sebastiana Petrycego (1554-1626), który od 1573 r. studiował w Akademii Krakowskiej, w r. 1574 otrzymał bakalaureat, a w 1583 r. magisterium sztuk wyzwolonych.

W skład biblioteki księdza Leopolda Jana Szersznika, najstarszego i najcenniejszego księgozbioru Książnicy Cieszyńskiej, wchodziły kolekcje dziadka i ojca, zbiory własne przywiezione z Pragi, szczątki cieszyńskich księgozbiorów jezuitów i dominikanów oraz dary, które zaczęły napływać do biblioteki zaraz po jej otwarciu dla szerokiej publiczności w 1802 r. Większość darów pochodziła od przedstawicieli cieszyńskiej szlachty, mieszczan, urzędników i oficerów. Wiele książek, zanim trafiło do kolekcji Szersznika, zajmowało miejsca na półkach w księgozbiorach wielu, często wybitnych osobistości, w różnych zakątkach Europy.

Michejdowie to jeden z najznamienitszych rodów wywodzących się ze Śląska Cieszyńskiego. W lipcu 2003 roku Książnica Cieszyńska zorganizowała wystawę poświęconą tej zasłużonej dla naszego regionu  rodzinie. Na apel organizatorów o wypożyczenie eksponatów, licznie odpowiedzieli krewni Michejdów. Większość z nich po zakończeniu ekspozycji, zdecydowała się przekazać Książnicy cenne, jakże często bliskie sercu  pamiątki po swoich przodkach.

W 1810 r., roku uroczystych obchodów tysięcznej rocznicy legendarnego założenia Cieszyna, ksiądz Leopold Jan Szersznik wydał drukiem swe będące efektem kilkuletniej pracy dzieło, stanowiące, jak wyznał we wstępie, „wyraz miłości do rodzinnego miasta”. Wykorzystując formę popularnego wówczas gatunku - leksykonu bio-bibliograficznego - zgromadził w nim informacje o osobach, które w istotny sposób wyróżniły się w dziejach Księstwa Cieszyńskiego. Opublikowane w języku niemieckim dziełko opatrzone zostało tytułem „Nachrichten von Schriftstellern und Künstlern aus dem Teschner Fürstenthum” (Wiadomości o pisarzach i artystach Księstwa Cieszyńskiego).

Wśród najstarszych druków z kolekcji Leopolda Jana Szersznika zwraca uwagę dzieło autorstwa Izydora z Sewilli „Etymologiae”, drukowane w Augsburgu u typografa Günthera Zainera jesienią 1472 roku. Praca ta stanowi jednocześnie jedno z najstarszych, sięgających średniowiecza wydawnictw encyklopedycznych.

Do najczęściej zadawanych przez zwiedzających zabytkowe biblioteki, takie jak  Książnica Cieszyńska, pytań należą te o różnego rodzaju książkowe rekordy. Która książka jest w bibliotece najstarsza? Która największa (i ile waży ?),  a która najmniejsza? W przypadku Książnicy Cieszyńskiej, w której zbiorach przechowywana jest biblioteka L. J. Szersznika, a w jej obrębie kolekcja rękopisów, wśród których znajduje się dziewięć rękopisów średniowiecznych odpowiedź na te popularne pytania jest prosta.

W kolekcji rękopisów biblioteki L. J. Szersznika, wśród łacińskich średniowiecznych kodeksów oraz nowożytnych tekstów, dość dobrze  już znanych jako źródła do historii Śląska, znajduje się też kilka zagadkowych i cokolwiek dla nas egzotycznych obiektów. Są to rękopisy wschodnie pisane różnymi odmianami pisma arabskiego i, jak się wydaje, w różnych językach. Różne też były ich losy, zanim trafiły do biblioteki cieszyńskiego uczonego. Dzięki skrupulatności tego ostatniego, pochodzenie przynajmniej niektórych z nich jest znane.

Rok 1503 przyjmuje się za datę powstania stałego polskiego drukarstwa. W tym roku bowiem Jan Haller, były student  Akademii Krakowskiej, a także handlarz win i wydawca, sprowadził do Polski niemieckiego drukarza Kaspra Hochfedera i uruchomił własną drukarnię. Spółka z Hochfederem nie trwała długo. W 1505 r. Jan Haller przejął drukarnię  i odtąd drukował pod własnym nazwiskiem. Z drukarni Hallera wyszło ponad 200 druków. Były wśród nich liczne księgi liturgiczne, druki urzędowe, podręczniki uniwersyteckie, a także wydania klasyków i autorów humanistycznych.

Jerzy Trzanowski jest postacią, która odegrała szczególną rolę w dziejach Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Słowacji, na Śląsku i w Czechach. Jego pisma tj. zbiór ód pt. „Odarum Sacrarum”, modlitewnik „Phiala Odoramentorum”, a przede wszystkim dzieło życia – śpiewnik kościelny „Cithara Sanctorum”, zwany Tranosciusem, wywarły wielki wpływ  na ewangelików w epoce prześladowań i ciężkiej próby wytrwania przy swoim wyznaniu i Kościele.  Przez swój wyrażanie konfesyjny charakter i ortodoksyjność, pomagały w zachowaniu i pielęgnowaniu wyznaniowej odrębności i tożsamości ewangelików.

Nawet stałych użytkowników Książnicy Cieszyńskiej zaskoczyć może fakt, że w jej zbiorach znaleźć można materiały o egzotycznym charakterze, spisane np. w językach orientalnych. Większość z nich trafiła do Cieszyna w minionych wiekach, co świadczyć może, że nawet wówczas nie był on odizolowany od szerokiego świata, a jego mieszkańców frapowały odległe kraje i kultury. Kolekcja orientalnych wydawnictw powiększyła się jednak całkiem niedawno,  za sprawą pani Marii Skalickiej (1923-2002), mieszkającej w Katowicach ustronianki, która przed kilku laty ofiarowała Książnicy swój cenny księgozbiór, odzwierciedlający jej różnorodne pasje i zawierający m.in. druki bibliofilskie oraz materiały związane ze Śląskiem Cieszyńskim. W kolekcji tej znalazły się nawet sinica, które – co najciekawsze – bez wątpienia zaliczyć można do cieszynianów!